breed veiligheidsconcept biedt grote mogelijkheden voor ontwikkeling
Veiligheid en conflictbestrijding krijgen terecht grotere aandacht in het ontwikkelingsbeleid. Maar het grote gevaar is dat veiligheidsoverwegingen en terreurbestrijding de armoedebestrijding gaan domineren. Daarom moet het Europese ontwikkelings- en veiligheidsbeleid aan een aantal voorwaarden voldoen, voordat veiligheidsuitgaven uit de ontwikkelingsbegroting kunnen worden gefinancierd.
De vraag naar de samenhang tussen ontwikkeling en veiligheidsbeleid wordt steeds urgenter, ook op Europees niveau. Met een Europees ontwikkelingsbudget van ongeveer 6 miljard euro en een begroting voor het Gezamenlijk Buitenlands en Veiligheidsbeleid van 32,9 miljoen euro, rijst het wantrouwen dat veiligheidsbeleid met ontwikkelingsgeld wordt betaald. De 250 miljoen euro die uit de EU-ontwikkelingspot naar de African
Peace Facility is gegaan, geeft voeding aan dergelijke meningen.
Maar aan de andere kant zijn er genoeg aanwijzingen dat het veiligheidsdenken op conceptueel niveau veel breder is geworden, en duidelijke relaties legt met armoede en ontwikkeling. Zo bezien is er sprake van een positieve ontwikkeling, en draagt Europa als mondiale supermacht een nieuwe visie op wereldwijde veiligheid uit, die niet meer uitsluitend bestaat uit oude traditionele concepten van territoriale verdediging. Dat hangt onder meer samen met het verdwijnen van duidelijke tegenstellingen als in de Koude Oorlog en het gegeven dat conflicten steeds minder tussen staten, en steeds meer binnen staten worden uitgevochten. Bovendien wordt de Europese veiligheid in grotere mate bevorderd door de veiligheid van ontwikkelingslanden. Een dergelijke Europese, holistische benadering, zou de noodzaak van een effectieve armoedebestrijding meer kunnen doen postvatten.
regionale benadering
Er is de laatste jaren nog een andere trend in opkomst: een regionale benadering van veiligheid. Het ingrijpen van troepen van de Afrikaanse Unie, zoals onlangs in Darfur, is daar een voorbeeld van. Maar eerder is er ook op subregionaal niveau ingegrepen, in West-Afrika. In sommige gevallen worden deze interventies financieel en logistiek ondersteund door de Europese Unie. Niet altijd waren dergelijke interventies succesvol en over de manier en het niveau (regionaal of subregionaal: Afrika of West-Afrika) moet nog meer geleerd worden, maar op zich is het een goede ontwikkeling dat buurlanden zelf de conflicten helpen oplossen. Daar komt nog bij dat het nieuwe regionalisme in Afrika een open regionalisme is, dat zich niet zozeer afzet tegen andere regio’s of tegen de VN, maar onder de paraplu van de VN functioneert en beslissingen uitvoert die in VN-verband zijn genomen.
In Afrika gaan ontwikkeling en veiligheid hand in hand. Het NEPAD-initiatief en de creatie van de Afrikaanse Unie zijn hoopgevende zaken, hoeveel obstakels er ook mogen opdoemen. Zij staan of vallen echter met een stabiele vrede in Afrika en dus met een effectief veiligheidsbeleid van de Afrikaanse Unie. De Europese Unie moet daarbij de partner zijn, die vrede en veiligheid ziet in het kader van de ontwikkelingsagenda. Daarbij gaat het niet om directe militaire steun, maar eerder om financiële hulp.
voorwaarden
De verbreding van het veiligheidsconcept is dus een positieve ontwikkeling. Maar vooralsnog is het traditionele veiligheidsconcept overheersend, dat in eerste instantie draait om de territoriale bescherming van de staat. Soms kan die staatsveiligheid zelfs indruisen tegen de veiligheid van de mensen die erin wonen. Daarom moet grote terughoudendheid worden betracht bij het ondersteunen van legers, die zeker in Afrika niet altijd in het belang van de menselijke veiligheid handelen en zeker geen neutrale factoren in de vele Afrikaanse conflicten zijn. Er moet grote aandacht zijn voor democratie, mensenrechten, goed bestuur en corruptiebestrijding als belangrijke elementen die de mondiale veiligheid en ontwikkeling stimuleren. Zolang aan dergelijke voorwaarden niet voldaan is, moet het versterken van de veiligheidsagenda niet betaald worden uit de ontwikkelingspot. Een dergelijke ‘vervuiling’ van het ontwikkelingsbudget – door financiering van veiligheid onder de noemer van Official Development Assistance te plaatsen – is nogal wrang als tegelijkertijd het twintigvoudige per jaar wordt uitgegeven aan militaire zaken, en als de Europese landen nog steeds fors verdienen aan wapenhandel.
met dank aan de ncdo (nationale commissie voor internationale samenwerking en duurzame ontwikkeling)
